“Vrouwen gaan over water, want water is leven”. Dat is een wijsheid die ik op een congres over het Recht op Water, leerde van Oren Lyons, een 79-jartige Iroquoi en Faithkeeper van de Turtle Clan uit de Verenigde Staten, die bij het zwaar verontreinigde Onondagameer upstate New York leven. De vraag is dus: wat willen vrouwen met water?
Zomer 2010 was in Nederland afwisselend warm, erg droog of juist erg nat. Blank staande straten volgde op beregeningsverboden. He tstelde niet veel voor in vergelijking met de drama’s in Pakistan of Oost-Europa. Geen gewonden, doden, weeskinderen, daklozen. Geen honger, angst, ziekten of een ontwrichte maatschappij.In Friesland, waar ik mijn vakantie doorbracht, was het in juli aangenaam. Op het water, in het water, kijkend naar het Skûtsjesilen, varend, wandelend of fietsend door het Nationaal Park de Alde Feanen. Zorgeloos genietend van zon en rust. Geen bosbranden en geen watertekorten, ook niet voor de natuur daar. Het water is zo schoon, dat we er zonder zorgen in doken.
Terug van vakantie lagen er verzoeken voor samenwerking in het onderwijs en onderzoek en verzoeken om informatie over het Nederlands waterrecht. Uit België. Frankrijk, China, Japan, Zweden, Engeland, Marokko en Italië. Dat is niet zo vreemd, want wij hebben in Nederland ons waterbeheer behoorlijk op orde. Niet alleen technisch, maar ook organisatorisch. Rampen die andere landen treffen, blijven ons vooralsnog bespaard. Iedereen heeft toegang tot schoon water, niemand komt om. Daarom is de belangstelling voor het Nederlands waterrecht groot. Reden ook voor de oprichting van een Nederlands Water Governance Centre, zodat de Nederlandse kennis wordt gebundeld, verdiept en beter beschikbaar komt voor het buitenland.
Waarom willen dan zoveel mensen de organisatie van ons waterschap veranderen?Niet omdat het niet werkt. Niet omdat het geld bespaart. Ook niet omdat we ons wel wat spannende experimenten kunnen veroorloven, want daarvoor is dit land te kwetsbaar. Blijkbaar kunnen we niet goed uitleggen waarom het huidige systeem wellicht verbeterd kan worden, maar niet drastisch veranderd moet worden.
“Ga de straat op en leg het uit” , zegt een vriendin. Hetzelfde zeiden mijn staatsrechtstudenten, toen we tijdens een jaarlijkse excursie te gast waren bij waterschap Vallei en Eem. Een vriend vond dat “de waterschappen natuurlijk moeten blijven bestaan. Maar die verkiezingen, dat is onzin, het is een kwestie van je werk goed doen, een uitvoeringsorganisatie moet het zijn.” No taxation without representation, de eigen financiering is juist de kracht van het systeem”, legde ik nog uit. De juridische consequenties van het woord uitvoeringsorganisatie zijn voor een leek niet altijd even duidelijk. Mensen uit de water(schaps)wereld hoeven elkaar niet te overtuigen dat het Nederlands waterbeheer goed geregeld is. Want dat is het, maar blijkbaar kan men daar anderen in Nederland niet van overtuigen. Een stammenstrijd en machtspolitiek is alles wat men te zien krijgt. Een goede probleemanalyse ontbreekt. Van dit politiek-bestuurlijke gekissebis heeft de gemiddelde Nederlander haar buik meer dan vol. Moet je in het buitenland wonen om te begrijpen hoe uniek en goed het waterbeheer in Nederland is geregeld?
Terug naar de Iroquoi: Als vrouwen over water gaan, wat willen vrouwen dan met water? Water is en onderdeel van moeder aarde. Volgens mij willen vrouwen dat hun dierbaren een veilig en menswaardig bestaan hebben, met kansen op ontwikkeling in een wereld waarin de natuur en de medemens worden gerespecteerd.
Voor mijzelf sprekend zijn mijn wensen zo aards als en primair als vrouwen kunnen zijn: ik wil niet dat mijn dierbaren moeten evacueren, zoals in 1995. Ik wil dat mijn kinderen in de toekomst veilig kunnen blijven wonen. Ik wil voor iedereen schoon en veilig (drink)water en een gezonde natuur. Ik wil dat we daar van op aan kunnen en dat is nu niet altijd zo. Ik gun dat iedereen. Ik wil geen kopvoddentaks, maar waterschapsbelasting. Ik wil trots blijven op het (overigens door mannen ontwikkelde) Nederlandse waterbeheer omdat het vooralsnog in staat is om aan onze primaire levensbehoeften te voldoen. Ik denk dat mijn wensen gedeeld worden door velen, en waarschijnlijk niet alleen vrouwen. Ik wil me er voor inzetten deze wensen te realiseren. Graag samen met anderen. Alleen samen gaat het lukken om dit voor iedereen te bereiken en daarvoor moeten we over ego en eigen belangen heen stappen. Zit daar het verschil tussen wat mannen en vrouwen willen met water? Ik hoop het eigenlijk niet.
Marleen van Rijswick
Hoogleraar Europees en nationaal recht aan de Universiteit van Utrecht.
